Democratie versus mediabedrijven

Dalende reclame- en advertentie-inkomsten dwingen mediabedrijven naar eigen zeggen tot besparingsmaatregelen. We stonden reeds stil bij de werking van dit mechanisme. Tijd nu om uitgebreider in te gaan op de standpunten van de betrokkenen. Wat leeft bij journalisten, mediabedrijven, vakbonden, beroepsverenigingen en de Vlaamse Mediacommissie over de crisis in medialand? Een chronologie van de debatten.

Zowel de geschreven als audiovisuele sector wordt geteisterd door afdankingen. SBS België kondigde in oktober al maatregelen aan. VRT moet tegen 2011 71, 5 miljoen euro besparen waarbij ook het personeel moet inperken. Bij de krantenafdeling van de Mediagroep Corelio verdwijnen 60 jobs, waarvan 15 banen op de redacties van De Standaard en Het Nieuwsblad/DeGentenaar. De Persgroep Publishing beslist om 26 banen bij De Morgen te schrappen. Ook Roularta Media Group en Sanoma Magazines moeten zich schrap zetten, maar raken voorlopig niet aan het personeelsbestand. Ook de Vlaamse Media Maatschappij (VMMa), private eigenaar van televisiezenders VTM, 2BE en Jim, kondigde pas aan 28 banen te moeten elimineren in haar televisietak.

OVERLEG met Kris Peeters

De afgelopen dagen en weken werd reeds druk gedebatteerd over deze maatregelen. Terecht verontrusten ze alle partijen. Deze week stond trouwens volledig in het teken van overleg met Vlaams minister voor Media Kris Peeters (CD&V). Deze ontving op maandag 8 december de vertegenwoordigers van de mediabedrijven en zat op dinsdag 9 december rond de tafel met de vakbonden en de VVJ. Het debat kent een voorspelbare tweedeling. De economische wetmatigheden van een bedrijf moeten het afleggen tegen de bezorgdheid om kwaliteit en pluralisme van de diverse media in een democratische samenleving. Pluriformiteit en diversiteit van het medialandschap moet absoluut gegarandeerd blijven. Alle partijen zijn het met dit argument al eens. Afwachten hoe zich dat in de praktijk zal uiten.

SOLIDARITEIT

De Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) riep op 4 december alle journalisten al op tot solidariteit. Een solidariteit die zich in moeilijke tijden sowieso zou manifesteren. Op diverse manieren maken journalisten/werknemers hun ongenoegen duidelijk. Zo legden free lance reporters en fotografen van bepaalde edities van Het Nieuwsblad op dinsdag 9 december het werk neer. Ze ageerden tegen de geplande tariefverlaging voor foto’s en afdankingen bij Corelio. Vooral de regiomedewerkers van Limburg en Leuven protesteerden massaal. Ook De Morgen stopte op dinsdag 9 december even met werken. Ze hielden van 15uur tot 16uur een prikactie. De werknemers willen de acties zelfs opvoeren, tot ze gehoor vinden. Ook Facebook wordt in de heisa meegesleurd. Sociale netwerksites werken niet alleen voor solidariteitsacties à la Music For Life, maar verzamelen ook andere virtuele steun in tijden van financiële crisis. Al wie wil kan zich lid maken van een groep zoals ‘Red de Redactie van De Morgen (en de rest)‘ en ‘Red ondertussen ook Het Nieuwsblad / De Gentenaar & De Standaard’. Ondertussen kennen beide groepen respectievelijk 6831 en 439 leden. Het aantal stijgt elke dag. Ook de solidariteit tussen de redacties bereikt een hoogtepunt. In de aanloop naar de gesprekken tussen minister Kris Peeters en de verschillende mediabedrijven, publiceerden De Standaard en De Morgen op maandag 8 december een gezamenlijke brief. Voor de lengte van één artikel werkten beide redacties samen: ‘Er is dan ook iets mis in onze media, iets waarvan het belang de anders zo vruchtbare concurrentie tussen beide redacties overstijgt.‘ Ze sporen de minister aan rekening te houden met het belang van een kwalitatieve pers voor de democratie en niet alleen oog te hebben voor de economische invalshoek. Ook de mediabedrijven moeten dit ten volle beseffen, want ‘het lijkt erop dat de pers in de verkeerde (lees economisch voordelige (onze toevoeging)) richting aan het kantelen is‘. Een gevaarlijke tendens!

MAANDAG 8 DECEMBER: Mediabedrijven

Minister Peeters besprak op 8 december de gevolgen van de economische crisis voor de mediasector met de verschillende mediabedrijven. Mediagroepen zijn in sé bedrijven met economische wetmatigheden. Wanneer het slecht gaat, grijpt men dan ook naar besparingsmaatregelen en herstructureringen. Subsidies vragen ze echter niet. De verborgen agenda – ‘die er bijvoorbeeld in bestaat om (nog maar eens ) komaf te maken met ‘oudere’ werknemers op de redacties of met mensen die het al eens wagen dwars te liggen tegen hun eigen hiërarchie.’ – waarover de VVJ sprak, werd door alle vertegenwoordigers logischerwijze ontkend. Prof.dr. Karin Raeymaeckers heeft het over ‘alibi-ontslagen’. Als mediadeskundige gelooft ze niet dat de economische crisis zo zwaar doorweegt op de redacties dat afdankingen nodig zijn. Ze meent dan ook dat de crisis wordt aangegrepen om hertekeningen mooi in te kleden. Het voorwendsel van dalende reclame-inkomsten lijkt aanneembaar, maar strookt blijkbaar niet met de werkelijkheid. Bovendien zouden bedrijven in vermeende financiële ademnood geen plannen maken om hun imperium verder uit te bouwen. Denk aan de Persgroep die de Nederlandse krant Algemeen Dagblad wil opkopen. Verder merken we ook op dat diverse mediabedrijven zich ingraven in alle sectoren van het medialandschap. Dus zowel eigenaar zijn van kranten, televisie- en radiozenders, tijdschriften, …. Via kruissubsidiëring kunnen ze dus gemakkelijk verliezen uit de ene afdeling compenseren met winsten uit een ander medium.

Peeters zelf vertrouwt er op dat de manier waarop de herstructureringen worden doorgevoerd los staat van eventuele ‘alibi-ontslagen’. Hij bemoeit zich verder dan ook niet met de interne keuken van de bedrijven. Onder andere in navolging van de democratische kreet van diverse redacties, kreeg Peeters wel de garantie dat de mediabedrijven zullen toezien op de kwaliteit, onafhankelijkheid en pluriformiteit van hun media. Bijkomende subsidies zijn voorlopig niet aan de orde, maar het overlegplatform “Flanders media”, tussen de sector en de regering, moet toekomstvisies en initiatieven onderzoeken en evalueren.

DINDAG 9 DECEMBER: vakbonden en VVJ

De vakbonden en VVJ zetten zich af tegen het collectief ontslag in de mediasector. Ze vrezen voor een toenemende werkdruk op redacties en zijn bezorgd om het pluralisme in de Vlaamse pers. Daarom stelden ze een eisenbundel samen die ze op het onderhoud van 9 december aan de minister overhandigden. De vakbonden willen dat de herstructureringen van de mediasector worden ingetrokken. Ook freelancers, persfotografen en vijftigplussers moeten extra aandacht krijgen in dit debacle. Bovendien wil men de eigenheid en autonomie van redacties afschermen. Dit kan door het Vlaamse steunbeleid van de pers te koppelen aan voorwaarden, zoals redactiestatuten en redactieraden. Minister Peeters toont zich bereid om deze voorwaarden te herzien als de kwaliteit en het pluralisme van de Vlaamse media in het gedrang komen. Laat het duidelijk zijn dat een krant niet louter als economisch product mag behandeld worden! Met een pleidooi voor ‘ernstig, sectoraal en structureel overleg over de toekomst van de pers in Vlaanderen’ werd het constructieve debat gesloten.

WOENSDAG 10 DECEMBER: Peeters in het Vlaamse Parlement

Na twee dagen van overleg met alle partners, maakte de minister woensdag zijn plannen bekend in het Vlaamse Parlement. Drie maatregelen liggen op tafel. Alle ontslagen werknemers moeten zich opnieuw kunnen positioneren in de arbeidsmarkt. Het samenroepen van de Staten-Generaal Flanders Media moet klaarheid scheppen over de toekomst. En een hervorming van het freelance-statuut naar dat van kunstenaar, moet vervangingsinkomens mogelijk maken. Het parlement meent dat moet geluisterd worden naar de journalisten en pleit voor indirecte ondersteuning. Vlaams Belang eiste daarnaast aandacht voor de objectiviteit. Overheidssteun mag namelijk de onafhankelijkheid van de media niet in gevaar brengen.

Het debat leeft. Vele tegenstrijdigheden komen bovendrijven. Vragen worden gesteld, deskundigen laten hun licht op de zaak schijnen. Naar de echte oorzaken zal het, zoals gewoonlijk, gissen blijven. Maar laat ons dat niet tegenhouden om te blijven strijden voor een kwalitatieve, kritische, pluriforme media! Het recht van elke burger in een democratische samenleving…